Dostępność produktu lub usługi nie musi być działaniem podejmowanym dopiero wtedy, gdy pojawi się problem. W przypadku wielu firm warto uwzględniać różnorodne potrzeby użytkowników już podczas planowania oferty, projektowania jej funkcji oraz organizowania kontaktu z klientem. Takie podejście pomaga spojrzeć na rozwiązanie szerzej niż tylko przez pryzmat podstawowej grupy odbiorców.
Projektowanie uniwersalne dla firmy może stać się sposobem porządkowania prac nad produktem albo usługą. W tym artykule wyjaśniamy, na czym polega, czego przedsiębiorca może nauczyć się w programie „Dostępność szansą na rozwój 3”, a także czym różnią się szkolenia od doradztwa poszkoleniowego i specjalistycznego. Omawiamy również ograniczenia tego podejścia oraz potrzebę odrębnej weryfikacji wymagań prawnych według stanu na dzień publikacji materiału.
Czym jest projektowanie uniwersalne dla firmy?
Według wyjaśnień PARP projektowanie uniwersalne oznacza projektowanie produktów, środowiska, programów i usług tak, aby były użyteczne dla wszystkich w możliwie największym stopniu, bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego projektowania. W praktyce biznesowej oznacza to uwzględnianie różnorodnych użytkowników już na etapie planowania, a nie wyłącznie późniejsze usuwanie barier.
Tak rozumiana dostępność może dotyczyć nie tylko samego produktu. Analizy może wymagać także sposób zamawiania, korzystania z usługi, kontaktu z firmą czy uzyskiwania informacji. Nie jest to jednak jeden obowiązkowy proces dla każdej branży. Zakres działań zależy od rodzaju oferty, sposobu jej udostępniania oraz potrzeb użytkowników.
Uniwersalność a indywidualne potrzeby
Określenie „uniwersalne” nie oznacza, że każde rozwiązanie będzie odpowiednie dla każdej osoby bez dodatkowego wsparcia. Projektowanie uniwersalne może ograniczać bariery, ale nie wyklucza racjonalnych usprawnień ani środków technicznych kierowanych do osób ze szczególnymi potrzebami.
Dla przedsiębiorcy ważne jest więc rozróżnienie dwóch kwestii. Pierwsza to projektowanie rozwiązania tak, aby było użyteczne dla możliwie szerokiej grupy odbiorców. Druga to rozpoznanie sytuacji, w których potrzebne będą dodatkowe dostosowania. Przykłady takich działań należy traktować jako ilustrację, a nie jako gwarantowany model dla każdej firmy.
Dostępność jako element rozwoju produktu i usługi
Projektowanie uniwersalne można uwzględnić przy definiowaniu grupy docelowej, tworzeniu funkcji produktu oraz planowaniu sposobu świadczenia usługi. Punktem wyjścia jest zastanowienie się, kto może korzystać z rozwiązania i jakie różnice między użytkownikami mogą wpływać na ich doświadczenie. Taka analiza nie zastępuje badań właściwych dla danej działalności, ale pomaga nie zawężać obrazu odbiorcy do jednego, uproszczonego profilu.
Warto przeanalizować cały kontakt z ofertą: sposób uzyskiwania informacji, zakup, korzystanie z produktu lub usługi, komunikację z firmą oraz obsługę. Następnie można sprawdzić, czy zaplanowane rozwiązanie odpowiada na rozpoznane potrzeby i gdzie mogą pojawiać się bariery. Wnioskiem praktycznym z materiałów dotyczących programu jest traktowanie dostępności jako elementu planowania, a nie wyłącznie etapu naprawczego.
Od grupy docelowej do weryfikacji rozwiązania
Przy rozwijaniu produktu lub usługi firma może uporządkować analizę w kilku pytaniach:
- Kto będzie korzystać z produktu lub usługi i czy grupa użytkowników jest wewnętrznie zróżnicowana?
- Jakie bariery mogą pojawić się podczas korzystania, zakupu, uzyskiwania informacji lub kontaktu z firmą?
- Czy zaprojektowane funkcje i kanały obsługi odpowiadają na różne sposoby korzystania z oferty?
- Czy rozwiązanie wymaga dodatkowych usprawnień albo specjalistycznych środków wsparcia?
- Czy konkretny przypadek warto przeanalizować z doradcą posiadającym kompetencje w zakresie dostępności?
To praktyczna synteza informacji o projektowaniu uniwersalnym i doradztwie, a nie branżowy standard wdrożenia. Każda firma powinna odnieść te pytania do własnego produktu, usługi i sposobu działania.
Czego można nauczyć się w programie „Dostępność szansą na rozwój 3”?
Program „Dostępność szansą na rozwój 3” jest skierowany do przedsiębiorców oraz pracownic i pracowników mikro-, małych, średnich i dużych przedsiębiorstw. Zakres udziału zależy od wybranego wariantu oraz poziomu kompetencji firmy w obszarze dostępności. Oznacza to, że nie każda organizacja korzysta z identycznego zakresu wsparcia.
Minimalny zakres części ogólnej szkolenia obejmuje między innymi rozwijanie grupy docelowej dzięki dostępności, podstawowe pojęcia dotyczące tworzenia produktów i usług, zasady projektowania uniwersalnego, wymagania prawne, założenia Europejskiego Aktu o Dostępności, możliwości finansowania oraz komercjalizację rozwiązań z zakresu projektowania uniwersalnego. Są to obszary, które mogą pomóc uporządkować rozmowę o dostępności w firmie.
W zależności od wariantu program obejmuje również szkolenie specjalistyczne oraz doradztwo odnoszące się do konkretnych przypadków rozwoju produktu lub usługi. Przedsiębiorca może więc zdobywać zarówno wiedzę ogólną, jak i pogłębiać kompetencje związane z działalnością firmy. Sam udział w szkoleniu nie jest jednak potwierdzeniem zgodności konkretnego produktu lub usługi z przepisami.
Zakres wiedzy ogólnej i specjalistycznej
Wiedza ogólna pomaga zrozumieć podstawowe pojęcia i zależności: czym jest dostępność, jak projektować produkty i usługi z uwzględnieniem różnorodnych użytkowników oraz w jaki sposób dostępność może wiązać się z rozwojem grupy docelowej. Część specjalistyczna jest natomiast bliższa zagadnieniom wynikającym z działalności przedsiębiorstwa.
W programie uwzględniono także temat wymagań prawnych, Europejskiego Aktu o Dostępności, możliwości finansowania i komercjalizacji dostępnych rozwiązań. Te informacje należy traktować jako element edukacyjny. Ich zastosowanie wymaga odniesienia do konkretnego produktu, usługi, kanału sprzedaży i statusu przedsiębiorcy oraz sprawdzenia aktualnych warunków u operatora.
Szkolenie a doradztwo specjalistyczne — najważniejsze różnice
Szkolenie służy budowaniu lub rozwijaniu wiedzy przedsiębiorców oraz pracowników. Może obejmować poziom ogólny i specjalistyczny, zależnie od wariantu wsparcia oraz kompetencji firmy. Jego funkcją jest uporządkowanie pojęć, poznanie zasad projektowania uniwersalnego i zrozumienie obszarów, które mogą mieć znaczenie przy tworzeniu produktów lub usług.
Doradztwo ma bardziej skoncentrowany charakter. Doradztwo poszkoleniowe jest powiązane tematycznie ze szkoleniem i odnosi zdobytą wiedzę do konkretnych przypadków planowania rozwoju produktu lub usługi. Doradztwo specjalistyczne w wariancie 2, ścieżce 2, jest przeznaczone dla przedsiębiorstw, które mają już wiedzę i kompetencje w zakresie dostępności.
Kiedy potrzebna jest wiedza, a kiedy praca nad przypadkiem firmy?
Najprościej ująć różnicę w następujący sposób:
- Szkolenie koncentruje się na rozwijaniu kompetencji i zrozumieniu zagadnień związanych z dostępnością.
- Doradztwo poszkoleniowe pomaga odnieść temat szkolenia do konkretnych przypadków rozwoju produktu lub usługi.
- Doradztwo specjalistyczne polega na indywidualnej pracy nad przypadkami wynikającymi z działalności firmy, która posiada już odpowiednią wiedzę.
Nie oznacza to, że każda firma kwalifikuje się do każdego wariantu. Dokładny zakres usługi może zależeć od operatora, ścieżki, poziomu kompetencji przedsiębiorstwa i aktualnych warunków udziału. Doradztwo nie jest też gwarancją wdrożenia określonego rozwiązania ani osiągnięcia konkretnego rezultatu biznesowego.
Jak przełożyć projektowanie uniwersalne na praktykę?
Praktyczne wykorzystanie projektowania uniwersalnego zaczyna się od rozpoznania użytkowników i możliwych barier. Następnie firma może przeanalizować funkcje produktu lub usługi, kanały kontaktu, sposób zakupu oraz obsługę. Takie spojrzenie pozwala ocenić nie tylko to, co oferuje przedsiębiorstwo, lecz także sposób, w jaki użytkownik dociera do rozwiązania i z niego korzysta.
Kolejnym krokiem może być sprawdzenie rozwiązania pod kątem dostępności na kolejnych etapach rozwoju. Jeżeli pojawi się konkretny problem, warto rozważyć analizę danego przypadku w ramach właściwego doradztwa. Nie jest to jednak jeden obowiązkowy schemat dla wszystkich branż. Zakres działań powinien wynikać z charakteru produktu, usługi i grupy użytkowników.
Pytania kontrolne przed wdrożeniem
Przed wprowadzeniem lub zmianą rozwiązania firma może wykorzystać krótką checklistę:
- Zdefiniować różnorodnych użytkowników i opisać możliwe sposoby korzystania z produktu lub usługi.
- Rozważyć bariery związane z uzyskaniem informacji, zakupem, korzystaniem i kontaktem z firmą.
- Sprawdzić, czy funkcje produktu oraz kanały obsługi uwzględniają rozpoznane potrzeby.
- Ocenić, czy poza rozwiązaniem uniwersalnym potrzebne są racjonalne usprawnienia lub specjalistyczne środki wsparcia.
- Ustalić, czy konkretny przypadek wymaga pracy z doradcą posiadającym wiedzę w zakresie dostępności.
Checklistę należy traktować jako pomoc w porządkowaniu pracy, a nie jako formalny standard, który zapewnia zgodność z każdym wymaganiem.
Ryzyka i ograniczenia: czego szkolenie nie zapewnia
Szkolenie ani doradztwo nie są gwarancją wzrostu sprzedaży, oszczędności, przewagi konkurencyjnej ani komercyjnego sukcesu. Mogą pomóc uporządkować wiedzę i przeanalizować wybrane przypadki, ale rezultat zależy od sytuacji firmy, rodzaju produktu lub usługi, sposobu wdrożenia oraz wielu czynników pozostających poza samym programem.
Nie należy również utożsamiać ukończenia szkolenia z potwierdzeniem zgodności konkretnego rozwiązania z przepisami. Zakres obowiązków dotyczących dostępności może zależeć między innymi od rodzaju produktu, usługi, kanału sprzedaży i statusu przedsiębiorcy. Dostępność konkretnych form wsparcia zależy natomiast od operatora, wariantu programu i kwalifikacji przedsiębiorstwa.
Weryfikacja wymagań prawnych
Na dzień publikacji tego szkicu ogólne informacje Biznes.gov.pl wskazują, że w odniesieniu do objętych przepisami produktów i usług przedsiębiorca może być zobowiązany do oceny zgodności z wymaganiami dostępności. W razie niezgodności może zostać wezwany do zapewnienia zgodności lub wycofania produktu z rynku. Nie jest to kompletna analiza obowiązków każdej firmy.
Dlatego przed wyciągnięciem wniosków trzeba sprawdzić, czy określone wymagania dotyczą konkretnego produktu, usługi, kanału sprzedaży i statusu przedsiębiorcy. Samo szkolenie i doradztwo nie zapewniają zgodności.
Projektowanie uniwersalne dla firmy warto traktować jako sposób myślenia o produkcie lub usłudze od początku procesu. Pomaga uwzględniać różnorodnych użytkowników, możliwe bariery oraz potrzebę dodatkowych usprawnień. Program „Dostępność szansą na rozwój 3” może dostarczyć wiedzy ogólnej i specjalistycznej, a w określonych wariantach także pracy nad przypadkami przedsiębiorstwa. Szkolenie buduje kompetencje, natomiast doradztwo odnosi je do konkretnych sytuacji. Zakres programu oraz obowiązki prawne trzeba każdorazowo sprawdzić w aktualnych warunkach i kontekście działalności firmy. Sprawdź inne materiały Łączy nas Biznes i rozwijaj firmę w oparciu o praktyczną, aktualną wiedzę.
