Ograniczenie raportowania MDR 2026: co firma powinna wiedzieć od 1 października

Od 1 października 2026 r. zmieni się zakres rozdziału 11a Ordynacji podatkowej dotyczącego raportowania schematów podatkowych MDR. Zmieniony art. 86a wyłącza z tego zakresu uzgodnienia dotyczące podatku od wartości dodanej, w tym podatku od towarów i usług, oraz podatku akcyzowego. Dla wielu firm oznacza to ograniczenie krajowego raportowania MDR w obszarze VAT i akcyzy.

Nie jest to jednak całkowite zniesienie systemu MDR. Nadal znaczenie będą miały uzgodnienia dotyczące innych podatków, schematy transgraniczne, role uczestników oraz przepisy przejściowe. Firma nie powinna więc usuwać analizy MDR z wewnętrznych procedur bez sprawdzenia konkretnego uzgodnienia. Poniższy tekst ma charakter edukacyjnego szkicu. Przed podjęciem decyzji trzeba ponownie zweryfikować aktualne przepisy, formularze, system MDR i dane dotyczące konkretnej sytuacji przedsiębiorstwa.

Co zmienia się w MDR od 1 października 2026 r.?

Zasadnicza część ustawy z 29 maja 2026 r. wchodzi w życie 1 października 2026 r. Nowelizacja zmienia zakres stosowania przepisów rozdziału 11a Ordynacji podatkowej. Najważniejsza zmiana polega na wyłączeniu z tego zakresu uzgodnień dotyczących podatku od wartości dodanej, w tym VAT, oraz podatku akcyzowego.

W praktyce oznacza to ograniczenie krajowego raportowania MDR w odniesieniu do uzgodnień związanych z tymi podatkami. Sformułowanie „ograniczenie raportowania” jest tu istotne. Nie można utożsamiać zmiany z likwidacją całego systemu MDR ani zakładać, że od wskazanej daty każda czynność dotycząca VAT lub akcyzy automatycznie przestaje wymagać jakiejkolwiek analizy. Znaczenie mogą mieć między innymi charakter uzgodnienia, jego transgraniczność oraz przepisy przejściowe.

Zakres wyłączenia: VAT i akcyza

Wyłączenie obejmuje podatek od wartości dodanej, w tym podatek od towarów i usług, oraz podatek akcyzowy. To właśnie w tych obszarach należy oczekiwać ograniczenia krajowych obowiązków wynikających z rozdziału MDR. Zmiana nie powinna być jednak stosowana mechanicznie do wszystkich spraw znajdujących się w dokumentacji firmy.

Przy ocenie sprawy trzeba odróżnić uzgodnienie krajowe dotyczące wyłączonego podatku od sytuacji, w której występują inne elementy objęte MDR. Szczególnej uwagi wymagają sprawy rozpoczęte przed wejściem w życie nowelizacji oraz uzgodnienia o charakterze transgranicznym. Przed publikacją lub zastosowaniem procedury warto sprawdzić aktualne brzmienie ustawy i przepisów przejściowych.

Jakie schematy nadal mogą wymagać analizy i raportowania?

Ograniczenie dotyczące VAT i akcyzy nie obejmuje całego systemu MDR. W zakresie przepisów pozostają uzgodnienia dotyczące podatków innych niż wyłączone przez nowelizację. Nadal trzeba także osobno analizować uzgodnienia o charakterze transgranicznym. Ostateczna ocena zależy od rodzaju podatku, konstrukcji uzgodnienia, ustawowych przesłanek oraz roli podmiotu uczestniczącego w procesie.

W oficjalnych materiałach dotyczących MDR nadal opisywane są role promotora, korzystającego i wspomagającego. Oznacza to, że po zmianie wciąż potrzebne jest ustalenie, kto uczestniczy w uzgodnieniu i jakie czynności wykonuje. Sama obecność elementu dotyczącego VAT lub akcyzy nie powinna prowadzić do automatycznego zakończenia analizy, jeżeli sprawa ma dodatkowe cechy istotne z punktu widzenia MDR.

Dlaczego schematy transgraniczne wymagają osobnej uwagi?

Transgraniczny charakter uzgodnienia pozostaje jednym z czynników, które trzeba uwzględnić niezależnie od ograniczenia krajowego raportowania w zakresie VAT i akcyzy. Firma powinna więc rozdzielić w swojej analizie sprawy krajowe od uzgodnień obejmujących element transgraniczny. Nie należy przenosić uproszczeń przewidzianych dla określonej kategorii krajowych uzgodnień na wszystkie sprawy o podobnym przedmiocie.

Praktyczna kwalifikacja powinna obejmować co najmniej:

• rodzaj podatku, którego dotyczy uzgodnienie;
• krajowy albo transgraniczny charakter uzgodnienia;
• występowanie ustawowych przesłanek schematu podatkowego;
• role promotora, korzystającego i wspomagającego;
• daty istotnych czynności oraz zastosowanie przepisów przejściowych.

Czy firma może przestać analizować uzgodnienia?

Nie należy zakładać, że ograniczenie zakresu raportowania pozwala całkowicie usunąć analizę MDR z procedur firmy. Nadal trzeba ocenić, czy dane uzgodnienie spełnia ustawowe przesłanki schematu podatkowego i czy dotyczy obszaru pozostającego w zakresie przepisów. Analiza może po zmianach obejmować węższy zakres, ale powinna nadal istnieć jako element procesu decyzyjnego.

Ważne jest również udokumentowanie decyzji o braku raportowania. Taki dokument nie przesądza samodzielnie o kwalifikacji konkretnego uzgodnienia, ale pozwala odtworzyć, jakie informacje zostały przeanalizowane i dlaczego przyjęto określone stanowisko. Nie oznacza to, że każda firma musi stosować identyczną procedurę. Zakres dokumentacji powinien odpowiadać organizacji, rodzajowi spraw i aktualnym przepisom.

Minimalny zakres wewnętrznej kwalifikacji

W ramach organizacji procesu firma może uporządkować kwalifikację według kilku podstawowych pytań:

1. Jakiego podatku dotyczy uzgodnienie?
2. Czy uzgodnienie ma charakter krajowy czy transgraniczny?
3. Czy występują ustawowe cechy rozpoznawcze lub inne przesłanki schematu podatkowego?
4. Jaką rolę pełni każdy uczestniczący podmiot?
5. Czy sprawa powstała przed zmianą i czy mogą mieć zastosowanie przepisy przejściowe?

Takie podejście nie zastępuje analizy prawnej ani podatkowej konkretnej transakcji. Pomaga jednak utrzymać kontrolę nad procesem i ograniczyć ryzyko pominięcia istotnego elementu. Zmiana przepisów nie powinna być traktowana jako powód do automatycznego zamknięcia wszystkich spraw opisanych wcześniej w rejestrze MDR.

Dokumentacja MDR po zmianach – praktyczna lista kontrolna

Po 1 października 2026 r. warto przejrzeć istniejące procedury i rejestry uzgodnień. Celem nie powinno być jedynie usunięcie kategorii dotyczących VAT i akcyzy, lecz ustalenie, które sprawy rzeczywiście mieszczą się w nowym zakresie. Dokumentacja powinna pozwalać odróżnić krajowe uzgodnienia dotyczące wyłączonych podatków od spraw dotyczących innych podatków i od schematów transgranicznych.

Praktyczna organizacja procesu może obejmować:

• przegląd mapy podatków i uzgodnień objętych wewnętrzną procedurą;
• podział rejestru na sprawy krajowe, transgraniczne oraz dotyczące innych podatków;
• oznaczenie spraw rozpoczętych przed 1 października 2026 r.;
• zapisanie podstawy decyzji o raportowaniu albo braku raportowania;
• ustalenie ról uczestników i dat istotnych czynności;
• zachowanie kopii złożonych informacji oraz potwierdzeń technicznych.

Co zweryfikować w dokumentacji?

W pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy rejestr pokazuje, jak zakwalifikowano podatek i charakter uzgodnienia. Następnie warto zweryfikować, czy przy każdej istotnej sprawie zapisano uzasadnienie decyzji, ustalone role oraz daty. Szczególnej uwagi wymagają pozycje rozpoczęte przed zmianą, ponieważ nie wszystkie obowiązki wygasają automatycznie.

Firma powinna również sprawdzić aktualność struktur MDR-1, MDR-3 i MDR-4 oraz działanie elektronicznego systemu MDR. Ministerstwo Finansów wskazało, że po zmianie dostępna jest nowa wersja systemu. Nie należy więc opierać procesu wyłącznie na wcześniejszych formularzach lub instrukcjach. Lista kontrolna jest praktyczną syntezą informacji, a nie zamkniętym katalogiem uniwersalnych obowiązków dla każdej organizacji.

Przepisy przejściowe i sprawy rozpoczęte przed zmianą

Sprawy prowadzone na przełomie września i października 2026 r. wymagają odrębnego sprawdzenia. Przepisy przejściowe przewidują, że jeżeli termin wykonania niektórych obowiązków wynikających z dotychczasowych art. 86b § 1 oraz art. 86c § 1 i 2 przypada 30 października 2026 r., obowiązki te wykonuje się według przepisów dotychczasowych.

Znaczenie ma także sytuacja, w której przed wejściem w życie ustawy złożono informację o schemacie podatkowym innym niż transgraniczny na podstawie wcześniejszych przepisów. Przepisy przejściowe przewidują w takim przypadku brak obowiązku składania informacji o stosowaniu tego schematu. Nie można jednak przenosić tej zasady na wszystkie sprawy ani na schematy transgraniczne.

Jak oznaczyć sprawy na przełomie dat?

Organizacyjnie pomocne może być utworzenie osobnej listy spraw rozpoczętych przed 1 października 2026 r. Przy każdej pozycji warto odnotować datę istotnej czynności, termin wykonania obowiązku, rodzaj podatku oraz krajowy lub transgraniczny charakter uzgodnienia. Następnie trzeba przypisać sprawę do właściwego reżimu prawnego i sprawdzić przepisy przejściowe.

Takie oznaczenie nie rozstrzyga samo w sobie, czy raportowanie jest wymagane. Ma natomiast ograniczyć ryzyko pominięcia czynności, której termin przypada już po wejściu w życie nowelizacji, ale której podstawą są przepisy dotychczasowe. Każdy przypadek powinien być oceniany na podstawie aktualnego tekstu ustawy i dostępnych danych faktycznych.

Ryzyka, których zmiana nie usuwa

Ograniczenie raportowania MDR może zmienić zakres pracy działów podatkowych, księgowych lub prawnych, ale nie usuwa wszystkich ryzyk organizacyjnych. Najważniejszym pozostaje błędna kwalifikacja uzgodnienia. Firma może przeoczyć przesłankę schematu, niewłaściwie ocenić podatek albo przyjąć, że element VAT lub akcyzy automatycznie kończy analizę.

Osobne ryzyko wiąże się z uzgodnieniami transgranicznymi. Sprawa dotycząca wyłączonego podatku może wymagać szerszej oceny, jeżeli ma charakter transgraniczny lub obejmuje inne elementy objęte MDR. Ryzyko może dotyczyć także nieprawidłowego zastosowania przepisów przejściowych, zwłaszcza gdy czynności rozpoczęto przed 1 października 2026 r., a termin wykonania przypada później.

W praktyce warto zwrócić uwagę na następujące obszary:

• pominięcie ustawowych przesłanek schematu podatkowego;
• brak rozróżnienia spraw krajowych i transgranicznych;
• nieprawidłowe ustalenie roli promotora, korzystającego lub wspomagającego;
• brak dokumentacji uzasadniającej decyzję o raportowaniu albo jego braku;
• zastosowanie nieaktualnego formularza, schematu logicznego lub systemu MDR;
• założenie, że brak reakcji organu oznacza akceptację schematu.

Kontrola procesu zamiast całkowitego wycofania MDR

Ograniczenie obowiązków raportowych powinno prowadzić do aktualizacji procedury, a nie do całkowitego wycofania kontroli MDR. Firma może zrewidować zakres rejestru, uprościć obsługę spraw wyłączonych z krajowego raportowania i pozostawić wyraźne punkty kontrolne dla innych podatków oraz uzgodnień transgranicznych.

Ważne jest, aby dokumentacja pokazywała tok kwalifikacji: jakie uzgodnienie analizowano, jaki podatek uwzględniono, jakie role ustalono, jakie daty przyjęto i na jakiej podstawie podjęto decyzję. Przed użyciem formularza lub systemu trzeba sprawdzić ich aktualność. Research dotyczący zmiany nie obejmuje kompletnej analizy wszystkich sankcji, szczegółowych terminów i wyjątków odnoszących się do każdego formularza, dlatego nie powinien zastępować dodatkowej weryfikacji.

Od 1 października 2026 r. ograniczony zostaje krajowy zakres MDR dotyczący VAT i akcyzy, ale system nadal obejmuje inne podatki oraz schematy transgraniczne. Najważniejsze działania firmy to ponowna kwalifikacja uzgodnienia, sprawdzenie przepisów przejściowych oraz aktualizacja dokumentacji, formularzy i systemu. Ograniczenie raportowania nie przesądza o wyniku analizy konkretnej sprawy i nie stanowi indywidualnej porady podatkowej ani prawnej. Przed podjęciem decyzji należy odnieść aktualne przepisy do danych przedsiębiorstwa. Sprawdź inne materiały Łączy nas Biznes i rozwijaj firmę w oparciu o praktyczną, aktualną wiedzę.