Projekty łączące sztuczną inteligencję i cyberbezpieczeństwo mogą dotyczyć zarówno wdrożenia narzędzia w firmie, jak i stworzenia technologii dla innych podmiotów. Dlatego przedsiębiorca szukający finansowania powinien najpierw określić, jaki problem chce rozwiązać i jaką rolę ma pełnić jego organizacja. Inaczej ocenia się projekt wdrożeniowy małego lub średniego przedsiębiorstwa, inaczej rozwój usługi cyberbezpieczeństwa, a jeszcze inaczej działania związane z przygotowaniem do wymogów regulacyjnych.
Najważniejszym źródłem wsparcia dla takich przedsięwzięć wskazanym w dostępnych materiałach jest Program Cyfrowa Europa. Warto sprawdzić przede wszystkim AI4SME, CYBERAI i EULEG. Odrębną ścieżkę stanowi finansowanie zwrotne, w tym instrument PARP dotyczący cyfrowej i zielonej transformacji przedsiębiorstw. Program prac i orientacyjne parametry nie zastępują jednak regulaminu konkretnego naboru. Nie gwarantują też uzyskania środków.
Dofinansowanie AI i cyberbezpieczeństwa — od czego zacząć?
Pojęcie „dofinansowanie AI i cyberbezpieczeństwa dla firmy” obejmuje kilka różnych typów projektów. Właściwy kierunek zależy od celu, beneficjenta, zakresu prac i modelu finansowania. Samo użycie sztucznej inteligencji nie przesądza o kwalifikowalności przedsięwzięcia.
Najpierw określ typ projektu
Na początku warto odpowiedzieć na trzy pytania:
- Czy firma chce wdrożyć cyberbezpieczne rozwiązanie AI we własnych procesach?
- Czy rozwija narzędzie, technologię lub usługę dla szerszego ekosystemu cyberbezpieczeństwa?
- Czy głównym celem jest budowa zdolności organizacyjnych i przygotowanie do regulacji?
Pierwsza sytuacja może prowadzić do analizy AI4SME, druga do CYBERAI, a trzecia do EULEG. To praktyczny podział zakresów opisanych w dokumentach, a nie automatyczna kwalifikacja projektu. Trzeba także odróżnić dotację od pożyczki. Dotacja jest związana z warunkami konkretnego naboru i kosztami kwalifikowalnymi, natomiast pożyczka tworzy obowiązek spłaty.
AI4SME — wsparcie AI dla cyberbezpieczeństwa MŚP
AI4SME koncentruje się na wzmacnianiu zdolności cyberbezpieczeństwa europejskich małych i średnich przedsiębiorstw dzięki cyberbezpiecznym rozwiązaniom AI. To temat szczególnie istotny dla firm, które niekoniecznie tworzą własny produkt dla rynku, lecz chcą zastosować rozwiązanie w swojej działalności.
Zakres może obejmować rozwój lub dostosowanie oprogramowania i sprzętu, walidację rozwiązania, zarządzanie ryzykiem, wykrywanie zagrożeń oraz reagowanie na incydenty. W projekcie może pojawić się również automatyzacja podstawowych procesów cyberbezpieczeństwa. Nie oznacza to jednak, że zakup dowolnego narzędzia AI, oprogramowania lub audytu automatycznie będzie kosztem kwalifikowalnym.
W oficjalnym opisie naboru AI4SME wskazano budżet 20 mln euro oraz poziom dofinansowania 75% kosztów kwalifikowalnych dla MŚP i 50% dla pozostałych beneficjentów. Są to parametry konkretnego opisu naboru, dlatego przed przygotowaniem projektu trzeba potwierdzić ich aktualność w dokumentacji konkursowej.
Dla jakiego projektu AI4SME może być właściwym kierunkiem?
AI4SME może być punktem wyjścia do analizy projektu, w którym przedsiębiorstwo chce:
- lepiej zarządzać ryzykiem cyberbezpieczeństwa;
- wykrywać zagrożenia z wykorzystaniem rozwiązania AI;
- wspierać reagowanie na incydenty;
- dostosować lub zwalidować rozwiązanie przed jego zastosowaniem.
Najważniejsze jest opisanie konkretnej potrzeby firmy, planowanych działań i rezultatów. Status MŚP może być istotny, ale sam w sobie nie przesądza o kwalifikowalności. Znaczenie mają także rodzaj beneficjenta, lokalizacja, struktura własnościowa, koszty oraz wymagania danego konkursu. Wykorzystanie AI nie jest równoznaczne z zapewnieniem bezpieczeństwa; rozwiązanie trzeba oceniać również pod kątem ochrony danych, kontroli dostępu i odpowiedzialności za jego działanie.
CYBERAI — rozwój i wdrażanie narzędzi cyberbezpieczeństwa opartych na AI
CYBERAI ma szerszy zakres technologiczny. Obejmuje rozwój i wdrażanie narzędzi, technologii oraz usług cyberbezpieczeństwa wykorzystujących sztuczną inteligencję, w tym generatywną AI, do analizowania zagrożeń i reagowania na incydenty. Wśród potencjalnych beneficjentów wskazano między innymi dostawców technologii, podmioty objęte NIS2 oraz inne podmioty prywatne.
Program prac ECCC na lata 2025–2027 wskazuje dla tego tematu łączny orientacyjny budżet 45 mln euro oraz planowanie naborów w latach 2025, 2026 i 2027. Są to informacje programowe, a nie warunki jednego, uniwersalnego konkursu. Ostateczne zasady mogą określać między innymi rodzaj uprawnionego podmiotu, konieczność udziału partnerów lub wymóg utworzenia konsorcjum.
CYBERAI a wdrożenie rozwiązania w MŚP
Praktyczna różnica między AI4SME a CYBERAI dotyczy przede wszystkim perspektywy projektu. Dostawca technologii może rozwijać produkt, usługę lub narzędzie przeznaczone dla szerszego ekosystemu cyberbezpieczeństwa. MŚP może natomiast koncentrować się na zastosowaniu rozwiązania we własnych procesach.
Granica nie zawsze będzie oczywista, dlatego trzeba porównać opis projektu z dokumentacją naboru. Należy też uwzględnić ryzyka związane z ochroną danych, bezpieczeństwem łańcucha dostaw i kontrolą dostępu. Sam fakt, że rozwiązanie korzysta z AI, nie wystarcza do uznania go za projekt zgodny z celem CYBERAI.
EULEG — finansowanie zgodności z regulacjami
EULEG koncentruje się na zwiększaniu zdolności cyberbezpieczeństwa zgodnie z wymaganiami unijnych regulacji. W dokumentach wymieniono między innymi NIS2, Cyber Resilience Act, DORA, unijne systemy certyfikacji oraz wymagania powiązane z AI Act.
W tym przypadku punktem ciężkości nie musi być samo wdrożenie narzędzia AI. Projekt może dotyczyć budowania zdolności organizacyjnych, procesów i przygotowania do obowiązków regulacyjnych. Nie należy jednak utożsamiać zgodności regulacyjnej z pełnym bezpieczeństwem technologicznym. Zakres i kwalifikowalność trzeba sprawdzić w konkretnym ogłoszeniu.
Prosty podział trzech tematów
- AI4SME — wdrożenie cyberbezpiecznych rozwiązań AI w MŚP.
- CYBERAI — technologia lub usługa AI dla cyberbezpieczeństwa.
- EULEG — zgodność i zdolności organizacyjne związane z regulacjami.
Taki podział pomaga rozpocząć analizę, ale nie zastępuje oceny kryteriów konkursu. Projekt może łączyć kilka obszarów, a jego ostateczne przypisanie zależy od zakresu naboru.
Czy MŚP mogą skorzystać? Kryteria, które trzeba zweryfikować
Małe i średnie firmy są wyraźnie wskazane jako grupa docelowa AI4SME. Program prac ECCC przewiduje także działania wspierające wdrażanie innowacyjnych rozwiązań cyberbezpieczeństwa w MŚP. W przypadku CYBERAI zakres potencjalnych beneficjentów jest szerszy, ale szczegółowe zasady zależą od danego konkursu.
Sam status MŚP nie wystarcza. Program może podlegać ograniczeniom dotyczącym siedziby i kontroli właścicielskiej. Zasadniczo wskazuje się podmioty ustanowione i kontrolowane w kwalifikujących się państwach, a państwa EOG/EFTA mają status równoważny państwom członkowskim w zakresie programu. Szczególnej uwagi wymagają projekty z partnerami spoza tych obszarów oraz złożone struktury własnościowe.
Lista kontrolna przed rozpoczęciem prac
Przed przygotowaniem wniosku warto przejść przez następujące punkty:
- Sprawdź aktualny status naboru, regulamin i dokumentację konkursową.
- Ustal, czy firma jest uprawnionym typem beneficjenta i w jakiej roli może wystąpić.
- Zweryfikuj siedzibę, kontrolę właścicielską oraz ewentualne ograniczenia dotyczące partnerów.
- Sprawdź, czy wymagane jest konsorcjum, partner lub określony rodzaj działalności.
- Przeanalizuj koszty kwalifikowalne, poziom finansowania, wkład własny i zasady pomocy publicznej.
- Potwierdź terminy rozpoczęcia projektu i kwalifikowalności wydatków.
- Ustal obowiązki dotyczące rezultatów, sprawozdawczości, ochrony danych i cyberbezpieczeństwa.
Ta lista ogranicza ryzyko błędnego dopasowania projektu, ale nie zastępuje analizy regulaminu ani indywidualnej oceny finansowej, prawnej lub dotacyjnej. Przed rozpoczęciem projektu i poniesieniem wydatków trzeba potwierdzić aktualne warunki.
Alternatywy dla grantów: preferencyjne finansowanie PARP
Przedsiębiorstwa mogą sprawdzić również instrument PARP dotyczący cyfrowej i zielonej transformacji. Obejmuje on MŚP i duże przedsiębiorstwa, a część cyfrowa może finansować między innymi AI, chmurę, analizę predykcyjną, automatyzację i cyfryzację procesów.
To finansowanie zwrotne, a nie klasyczna dotacja. Oznacza to obowiązek spłaty zgodnie z warunkami instrumentu. Na stronie PARP wskazano rozpoczęcie naboru 2 listopada 2026 roku, jednak status i szczegóły należy potwierdzić w aktualnej dokumentacji. Informacje o kwocie, oprocentowaniu, karencji, dotacji warunkowej i terminach dotyczą konkretnego instrumentu oraz mogą zależeć od partnerów finansujących.
Kiedy porównywać grant z pożyczką?
Grant i pożyczka odpowiadają na różne potrzeby. Grant wymaga spełnienia warunków konkretnego naboru, właściwego zaplanowania kosztów i rozliczenia projektu. Pożyczka może dawać inną elastyczność, ale tworzy zobowiązanie do spłaty. Ewentualna dotacja warunkowa zależy od dodatkowych warunków i nie powinna być traktowana jako pewna korzyść.
Porównując instrumenty, firma powinna uwzględnić charakter projektu, dostępne środki, harmonogram, koszty kwalifikowalne i ryzyko finansowe. Nie należy przenosić parametrów jednego programu na inne nabory.
Najbliżej wdrożeń cyberbezpiecznych rozwiązań AI w MŚP znajduje się AI4SME. CYBERAI ma szerszy zakres i dotyczy rozwoju lub wdrażania technologii oraz usług cyberbezpieczeństwa opartych na AI. EULEG koncentruje się przede wszystkim na zdolnościach i zgodności regulacyjnej. PARP stanowi odrębną, zwrotną ścieżkę finansowania. Przed decyzją trzeba sprawdzić aktualne ogłoszenie, regulamin, koszty kwalifikowalne, wymogi formalne, wkład własny, obowiązki sprawozdawcze i ryzyka projektu. Sprawdź inne materiały Łączy nas Biznes i rozwijaj firmę w oparciu o praktyczną, aktualną wiedzę.
